Heel productief zijn ze niet, de mannen van Monstrosity. Screams From Beneath The Surface is pas de zevende full-length die de band uitbrengt. Maar als er nieuw werk verschijnt, weet je vrijwel zeker dat het van het allerhoogste niveau is. Sinds hun debuut begin jaren negentig hebben de heren namelijk iets bereikt waar veel collega’s alleen maar van kunnen dromen: een geluid dat door de jaren heen opvallend consistent is gebleven zonder ooit sleets of voorspelbaar te worden. Monstrosity klinkt altijd onmiskenbaar als Monstrosity, maar weet die vertrouwde formule telkens net genoeg te verfijnen om fris te blijven.

Het is alweer acht jaar geleden dat de vorige plaat The Passage Of Existence (2018) verscheen, dus het kan geen kwaad de band kort opnieuw voor te stellen. Monstrosity ontstaat in 1990 in Florida, midden in de Big Bang van de death metal. Vanuit de underground tape-trading scene wordt met een combinatie van technische vaardigheid en compromisloze agressie al snel een stevige reputatie opgebouwd. Invloeden van vooral Morbid Angel, Cannibal Corpse en Malevolent Creation zijn duidelijk hoorbaar, maar al vroeg weet de band een eigen balans te vinden tussen brute kracht en technische finesse.

Het debuut Imperial Doom uit 1992 geldt inmiddels als een cultklassieker. Met zijn complexe riffs en duistere, apocalyptische sfeer is het een vroeg voorbeeld van wat later technical death metal zal worden genoemd. Tegelijkertijd blijft de muziek stevig geworteld in de rauwe agressie van de vroege Florida-scene. Interessant detail uit die beginperiode is dat de vocalen op Imperial Doom verzorgd worden door George ‘Corpsegrinder’ Fisher, die later wereldfaam zal verwerven als frontman van Cannibal Corpse. Hij zal nog één keer terugkeren om de vocalen te verzorgen op het tweede album, Millennium (1996).

Wat Monstrosity al vanaf het begin onderscheidt van de meeste andere deathmetalbands is vakmanschap en oog voor detail: goed uitgewerkte composities, scherpe riffs die door slim gebruik van van accenten en variaties nooit repetitief worden, en solowerk dat een fraaie balans brengt tussen melodie en agressie. Het resultaat is death metal die strak, technisch en compromisloos is, maar altijd blijft ademen en bewegen. Dat verklaart ook waarom de relatief kleine discografie zo’n sterke reputatie heeft opgebouwd. De consistente sound is bovendien een klein wonder te noemen gezien de vele line-upwisselingen. Wanneer de nieuwe plaat verschijnt, zijn drummer Lee Harrison en – na zijn terugkeer in 2022 – bassist Mark Van Erp de enige oorspronkelijke leden.

Screams From Beneath The Surface sluit naadloos aan op zijn voorganger en stelt opnieuw niet teleur. Met de opener Banished To The Skies maakt de band meteen duidelijk dat het menens is. Dit midtempo nummer blijft tot het einde boeien door de strakke riffs, die hier en daar een subtiel blackmetalgevoel hebben, prima solo’s en een rijk palet aan melodische accenten. Wat vooral opvalt is hoe kalm en geduldig het nummer wordt opgebouwd, waardoor een bijna contemplatieve en afwachtende sfeer ontstaat. Het album begint dus met een compositorisch visitekaartje, een staalkaart van waat de band voor staat. Heel dapper, zeker gezien de lengte van bijna zeven minuten.

Na dit fraaie openingsakkoord worden de songs korter en puntiger. De snelle stamper The Colossal Rage volgt meteen en brengt een flinke stoot aan energie. Het is een relatief eenvoudige, maar daardoor des te krachtigere track met een uitgesproken thrashy feel. Het contrast met de opener werkt perfect en vanaf dat moment zakt de energie van de plaat eigenlijk geen moment meer in. Tegelijk blijft er voldoende variatie in de composities om tot het einde te blijven boeien.

Spiral biedt klassieke death metal op zijn best: razendsnel, met een subtiele groove en doorweven met fraaie gitaarlicks. Een krachtig doomy stuk en een indrukwekkende brul van zanger Ed Webb (onder meer ex-Massacre) geven het nummer extra gewicht. Webb, die hier voor het eerst op een Monstrosity-album te horen is, kwijt zich uitstekend van zijn taak. Zijn grunt is agressief en diep zonder modderig te worden, en hij weet voldoende variatie aan te brengen om de songs extra karakter te geven.

Zwakke nummers staan er niet op deze plaat, wel uitschieters. Noemenswaardig zijn bijvoorbeeld The Atrophied, met zijn galloperende thrashbeat afgewisseld met een duistere doomriff, en The Dark Aura, een ware doomtrack: traag, dreigend en ondersteund door effectief gebruikte keyboardklanken. Met slepende ritmes en onverwachte wendingen wordt hier een beklemmende sfeer opgebouwd, die elk moment tot uitbarsting lijkt te kunnen komen. De spanning die zo wordt opgebouwd kruipt langzaam onder je huid. Het behoort hierdoor tot de beste songs die Monstrosity ooit heeft geschreven.

Het moge duidelijk zijn: met Screams From Beneath The Surface heeft Monstrosity opnieuw een dijk van een album afgeleverd. Het laat horen dat er nog altijd genoeg rek zit in de klassieke deathmetalformule. Natuurlijk is het jammer dat we telkens zo lang moeten wachten op nieuw werk van de band, maar als dat de prijs is voor platen van deze kwaliteit, dan nemen we dat graag voor lief. Een serieuze kandidaat voor deathmetalalbum van het jaar!

Tracklist:
1. Banished To The Skies
2. The Colossal Rage
3. Fortunes Engraved In Blood
4. Spiral
5. The Atrophied
6. The Thorns
7. Vapors
8. Blood Works
9. The Dark Aura
10. Veil Of Disillusion