De Zweedse progressieve metalformatie Evergrey is al meer dan drie decennia hofleverancier van verfijnde, beladen muzikale melancholie. De groep rondom topzanger Tom Englund heeft hoogtepunten en dieptepunten meegemaakt, maar is nooit door de ondergrens gezakt. Sterker nog: van de veertien albums die de groep in deze tijd heeft uitgebracht, is er geen enkele zwakke broeder te vinden. Zelfs platen als Monday Morning Apocalypse (2006) en Glorious Collision (2011), die door veel fans als de mindere werkstukken worden gezien vanwege de nadruk op toegankelijke, ietwat gelikte composities ten faveure van complexere nummers en technisch machtsvertoon, zijn wat mij betreft nog altijd zeer aimabel.

De rijke geschiedenis van de band valt op te delen in verschillende fasen. Een rode draad daarin is de rol van gitarist en oudgediende Henrik Danhage, die door Englund steevast als zijn ‘broer’ wordt aangekondigd tijdens live-optredens. Danhage vervult een belangrijke rol op de klassieke albums In Search Of Truth (2001), Recreation Day (2003) en The Inner Circle (2004), als Evergrey zich op een creatief hoogtepunt bevindt. Na het wisselend ontvangen Torn (2008) verlaat hij de groep, samen met drummer Jonas Ekdahl. Beiden keren terug bij de release van Hymns For The Broken (2014). Het is het begin van een nieuwe succesperiode, met als hoogtepunt het meesterlijke The Storm Within (2016).

Na de release van het zeer overtuigende Theories Of Emptiness (2024) komt Evergrey echter in troebel water als eerst Ekdahl en vervolgens Danhage de band weer verlaten. Met name de tweede breuk met Danhage komt onverwacht en de redenen achter zijn vertrek blijven wat onduidelijk. In ieder geval kunnen we wel stellen dat de wijzigingen gevolgen hebben gehad voor de muzikale koers van Evergrey. Architects Of The New Weave klinkt moderner, zwaarder, donkerder, logger en cinematischer, met veel minder ruimte voor technisch gitaar- en soleerwerk en meer nadruk op rechtlijnige instrumentatie en pompende ritmes.

Vooral de eerste helft van het album laat een heel andere kant van de Zweden horen. Na het nogal fantasy-achtige intro Welcome To The Pattern, dat zeer pompeus aanvoelt, is het stampende The Shadow Self een verrassend moderne en groovende track, die stoere riffs combineert met een relatief simpel refrein, dat nog weken door het hoofd blijft spoken. Het titelnummer is een hymne met behoorlijk rechtlijnige instrumentatie en een daadkrachtig, maar eentonig drumritme, die overduidelijk lijkt te mikken op de festivalweides (“We are the architects”). En het loodzware The World Is On Fire zou wel door een djentgroep geschreven kunnen zijn qua riffs. Englund verzuipt af en toe bijna in het logge gitaargeweld. De emotionele lading ontbreekt echter, met name omdat de luidruchtige instrumentatie niet lekker harmonieert met de gevoelige zang.

Er zijn ook momenten waarop de zware riffs beter samenkomen met de zanglijnen van Englund. Het sterke Heaven is een goed voorbeeld. In dit nummer slaagt de band erin om succesvol een brug te slaan tussen deze elementen. De track is nog steeds in instrumentaal opzicht vrij direct en ‘in your face’, maar de mooie, melodieuze lead en gitaarsolo in de tweede helft zorgen voor een aangename verrijking. Ook Leaving The Emptiness valt in positieve zin op door zijn sterke, centrale melodielijn en optimistische toonzetting, die de muziek verrassend veel elan geeft. De prima powerballad Longing bevat dan weer een mooie, oprechte tekst. En in het met sterke zanglijnen gelardeerde Chains Of Shame heeft Evergrey wederom een oorwurm weten te schrijven die lang blijft hangen.

Toch is Architects Of The New Weave ook op veel momenten bijna onherkenbaar eenvormig. Nummers als The Script en Call Of Your Lions zijn monotoon in instrumentaal opzicht en beroepen zich op gemakzuchtige, ploegende riffs en eentonige ritmes. Ondanks de zwaar aangezette, pompeuze ondersteuning op de keyboards zijn de nummers nogal gezapig, ook in tekstueel opzicht. En hoewel niemand minder dan Mikael Stanne (Dark Tranquillity, The Halo Effect) gastvocalen verzorgt op A Burning Flame mist die track urgentie. Het is alsof we naar een band luisteren die wel de juiste handelingen uitvoert, maar de bezieling niet weet te vinden.

Zo moet ik concluderen dat de afwezigheid van Ekdahl en met name Danhage toch een behoorlijke aderlating lijkt te zijn. Een van de elementen waarmee Evergrey zich altijd wist te onderscheiden is door het spetterende gitaarwerk. Daar is op dit album weinig van terug te horen. En hoewel Englund nog altijd sterk zingt, ontbreekt de emotionele diepgang op meerdere momenten (ook omdat de tekstuele inhoud teleurstelt). Architects Of The New Weave is geen slecht album, maar gezien de staat van dienst van Evergrey wel een teleurstelling. De plaat voelt ongebalanceerd, laverend tussen oud en nieuw, en Evergrey lijkt zichzelf ietwat te verliezen in dat zoekproces.

Tracklist:
1. Welcome To The Pattern
2. The Shadow Self
3. Architects Of The New Weave
4. The World Is On Fire
5. Heaven
6. The Script
7. Leaving The Emptiness
8. Longing
9. A Burning Flame
10. Call Off Your Lions
11. Chains Of Shame
12. The Prophecy