Ex Libris heeft er even over gedaan, maar anno 2019 is het een band om rekening mee te houden. Althans, in het symfonische proglandschap. De in 2003 opgerichte formatie rondom sopraan Dianne van Giersbergen liet met zijn eerste platen Amygdala (2008) en Medea (2014) vooral horen zoekende te zijn. Een band die zichzelf nog aan het ontdekken is. Maar vorig jaar was daar ineens Anne Boleyn, de eerste ep van het te verschijnen drieluik rondom 'Ann'. Een schot in de Roos, uhm... Ann.

De verwachtingen voor dit tweede deel zijn dan ook hoog. Gelukkig weet het vijftal daar wel raad mee. Met gemak springen we even een paar eeuwen door de geschiedenis heen. Van het zestiende-eeuwse Engeland van Anna Boleyn van Engeland naar het Rusland ten tijde van de Russische Revolutie in 1917: Anastasia Romanova.

En dat we naar Rusland gevlogen zijn, is te horen ook. Bombastische Russische akkoordprogressies vormen de basis voor deze drietracks-ep. Maar er is meer dan alleen wat Russische klanken. Ex Libris heeft kosten noch moeite gespaard om zich helemaal in het Rusland van toen te verdiepen. Zo is er een heus koor uit de kast getrokken. Normaal gesproken zingt het Haagse Oeral Kozakkenkoor vooral uit de Russisch-Orthodoxe liturgie, maar voor deze gelegenheid is ze een woordje Engels bijgebracht. De 'zware heren' geven The Healer een extra authentiek Russisch tintje. Daarnaast heeft gitarist Bob Wijtsma een balalaika aan zijn assortiment toegevoegd. Het is niet het meest in het oor springende instrument, maar de aandachtige luisteraar kan er niet omheen.

Net als het eerste deel van de Ann-trilogie volgen we ook hier het tragische leven van een Ann. Als tsarenkind had Anastasia Romanova ongetwijfeld geen flauw benul van wat er zich allemaal buiten haar 'beschermde cocon' afspeelde. Die onschuld wordt weerspiegeld in Diannes klassieke stemgebruik in de openingstrack. Als vierde opeenvolgende dochter kon ook zij geen troonopvolger zijn. Het vijfde kind werd wel een zoon, maar hij blijkt aan hemofilie te lijden. Omdat dat geheim moest blijven, werd het inroepen van de hulp van gebedsgenezer Grigori Raspoetin, The Healer, niet begrepen. Hij werd vervolgens door andere familieleden vermoord. Het begin van het einde.

Het begin van het einde van het bijna tweehonderdjarige Keizerrijk Rusland. Een dramatisch einde, zo zal later blijken. Nou, aan drama geen gebrek. Laat dat maar aan Dianne over. Afsluiter The Exile staat er bol van.

Hoewel zij natuurlijk de boventoon voert, laten 'haar mannen' zich niet onbetuigd. Ook zij krijgen de ruimte om te excelleren. Toetsenist Koen Stam heeft bijvoorbeeld een neusje voor grootse orkestraties en vingervlugge progsolo's. Dat past uiteraard perfect bij het thema.

Ook drummer Harmen Kieboom doet een duit in het zakje. Hij is van origine helemaal geen metaldrummer en dat maakt het extra spannend. Ongewone wendingen worden evenwel prachtig ingepast en aangevuld met wat meer traditionele metalpartijen.

Maar er schuilt een gevaar in zoveel bombast en zoveel muzikaliteit. Zonder goede productie verzuipt zo'n plaat in een potpourri van goede bedoelingen. De strakke productie van Joost van den Broek zorgt er echter voor dat de band met gemak overeind blijft. Hij heeft perfect aangevoeld wat de band wil vertellen. Nergens klinkt de band overgeproduceerd, maar tegelijkertijd is het overal helder genoeg om alle verschillende partijen tot hun recht te laten komen.

Ex Libris vestigt zich met deze ep aan de top van het genre. De kwaliteit druipt ervan af. De criticus zou wellicht zeggen dat alles al eens gedaan is. En dat is in zekere zin waar. Maar met de originele thematiek en de vernieuwende invalshoek onderscheidt het zich van de zoveelste female fronted symfo-band. Niet in de laatste plaats door de progressieve inslag spreekt Anastasia Romanova een breder publiek aan. Ik kijk nu al uit naar het nog dit jaar te verschijnen deel drie. Over wie zou dat gaan?

Tracklist:
1. The Motherland
2. The Healer
3. The Exile